Dieta planetarna w przedszkolu

Z dniem 1 września 2026r. wchodzi w życie nowe rozporządzenie w sprawie żywienia
dzieci i młodzieży w szkołach i przedszkolach czyli tzw. „dieta planetarna”. Czym jest dieta
planetarna i dlaczego jest ważna zarówno dla zdrowia dzieci jak i dla naszej planety?

Zachęcam do
zapoznania się z niniejszym artykułem.

Koncepcja diety planetarnej została opublikowana przez komisję EAT – Lancet w 2019 roku
w formie raportu, który przedstawia konieczne zmiany w sposobie produkcji żywności z uwagi na
obserwowane zmiany klimatyczne. Produkcja żywności (m.in. rolnictwo, przemysł spożywczy,
przygotowanie posiłków, przechowywanie żywności, transport) związana jest z emisją gazów
cieplarnianych, która wynosi około 30 % całej puli emisji gazów cieplarnianych uwalnianych do
atmosfery. Największe ilości gazów cieplarnianych emituje produkcja mięsa i innych produktów
zwierzęcych. Korzyści dla środowiska ze stosowania diety planetarnej to przede wszystkim:
• ograniczenia emisji dwutlenku węgla,
• zmniejszenie ilości wody do produkcji żywności.

Zatem dieta planetarna została opracowana z myślą o połączeniu potrzeb człowieka z
możliwościami środowiska naturalnego.

Podstawę diety planetarnej stanowią przede wszystkim:
• warzywa i owoce,
• produkty pełnoziarniste,
• rośliny strączkowe, takie jak fasola, soczewica, ciecierzyca i groch,
• orzechy i nasiona,
• produkty o jak najmniejszym stopniu przetworzenia,
• odpowiednia ilość produktów pochodzenia zwierzęcego.

W praktyce oznacza to, że na naszym talerzu częściej pojawiają się warzywa, kasze,
pełnoziarniste pieczywo czy potrawy na bazie roślin strączkowych, przy jednoczesnym
ograniczeniu produktów mięsnych i pochodzenia zwierzęcego oraz produktów
wysokoprzetworzonych. Wybierając dostawców oraz sklepy, użytkownicy diety planetarnej
poszukują produktów lokalnych, sezonowych oraz tych produkowanych w sposób zrównoważony.
Ważnym założeniem tej diety jest również wykorzystywanie produktów spożywczych do samego
końca, bez generowania zbędnych strat i marnowania jedzenia. Dieta powinna być urozmaicona i
dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych.

Zgodnie z rozporządzeniem w przedszkolu każdego dnia powinny zostać podane:
a) środki spożywcze pochodzące z różnych grup środków spożywczych,
b) co najmniej dwie porcje mleka lub produktów mlecznych, przy czym obie porcje mogą być
zastąpione napojami roślinnymi lub roślinnymi alternatywami produktów mlecznych,
c) co najmniej jedna porcja z grupy: mięso, ryby, jaja, orzechy, nasiona roślin strączkowych,
alternatywy roślinne dla mięsa, w tym produkty na bazie nasion roślin strączkowych lub zbóż,
d) warzywa lub owoce w każdym posiłku, przy czym udział warzyw musi być większy niż udział
owoców,
e) co najmniej jedna porcja produktów zbożowych, w tym pełnoziarnistych, w śniadaniu, obiedzie
oraz kolacji; w przypadku obiadu jedna porcja produktów zbożowych może być zastąpiona porcją
ziemniaków,
f) co najmniej raz w tygodniu w ramach obiadu była podawana porcja ryby,
g) co najmniej raz w tygodniu w ramach obiadu była podawana potrawa przygotowana na bazie
nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych,
h) dwa razy w tygodniu w ramach obiadu była podawana porcja mięsa, przygotowana z mięsa
świeżego.

Przedszkole to miejsce, w którym często dzieci spędzają większość swojego dnia, dlatego
sprzyja ono kształtowaniu właściwych nawyków żywieniowych, jednak aby dzieci chętnie sięgały
po zdrowe produkty, próbowały nowych potraw potrzebujemy Waszej pomocy drodzy rodzice.
Zachęcamy do wprowadzenia w domu zasad diety planetarnej. Dobrze jest wprowadzać zasady
diety planetarnej stopniowo. Zmiana nawyków żywieniowych to proces wymagający od rodziców
czasu i konsekwencji. Należy pamiętać, że dzieci uczą się przez naśladownictwo, to rodzice dają przykład dziecku co wybierać i co jest korzystne dla zdrowia.

Praktyczne wskazówki w czasie wprowadzania diety planetarnej:
• Postaraj się, aby każdy posiłek dziecka zawierał warzywa lub owoce.
• Przynajmniej raz w tygodniu na obiad podaj potrawę bezmięsną np. makaron z warzywami, leczo
z ciecierzycą, pierogi z kaszą gryczaną.
• Przynajmniej raz dziennie podawaj dziecku produkt zbożowy pełnoziarnisty.
• Korzystaj z sezonowych warzyw i owoców, warzywa i owoce w sezonie swojego występowania
charakteryzują się najwyższą wartością odżywczą
• Stosuj produkty lokalne, co pozwoli na zmniejszenie kosztów transportu.
• Jako zdrową przekąskę zaproponuj dziecku orzechy i nasiona (słonecznika, dyni).
• Pamiętaj, że dobrym źródłem białka oprócz mięsa są także nasiona roślin strączkowych, jaja, ryby.
• Na drugie śniadanie przygotuj dziecku obrane, umyte, gotowe do spożycia warzywa i owoce (np.
słupki marchewki, paski papryki, kalarepy, ogórka).
• Przyrządzaj potrawy z dodatkiem warzyw np. ciasto marchewkowe, babeczki szpinakowe, ciasto z
pomidorów.

Nie marnowanie żywności
Wyrzucanie jedzenia to duży problem dotyczący także gospodarstw domowych. Edukacja
dziecka w zakresie nie marnowania jedzenia to działanie wpływające na ochronę środowiska.
Oprócz kwestii środowiskowych dochodzi jeszcze niezwykle istotny aspekt etyczny i edukacyjny.
Edukacja dzieci i młodzieży w kontekście niemarnowania żywności powinna się opierać na
praktycznych działaniach czasami związanych ze zmianą organizacji żywienia w domu.
Drodzy Rodzice tylko nasza współpraca i wzajemne wsparcie pozwolą nam odnieść
sukces.

Autor: Magdalena Pisarek

Bibliografia:
1. https://greenology.pl/swiat-bonduelle/aktualnosci/nowe-zasady-zywienia-dzieci/
2. https://greenology.pl/swiat-bonduelle/aktualnosci/dieta-planetarna-w-zywieniu-dzieciwyjasniamy/
3. https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/dieta-planetarna-w-zywieniu-dzieci/
4. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000197/O/D20260197.pdf
grafika wygenerowana przy użycia AI.